Przejdź do treści

Dlaczego rodzicielstwo jest trudne?

Dlaczego rodzicielstwo jest trudne?
fot. Pixabay

Nie ma wątpliwości, że rodzicielstwo bywa trudne. Trochę jak w popularnym żarcie: „Kiedyś byłam świetną matką. A potem urodziły mi się dzieci.”

Zanim zostaliśmy rodzicami, mieliśmy wokół tego tematu wiele różnych fantazji. Mieliśmy poglądy, przekonania, wyobrażenia. Pewne rzeczy były nie do pomyślenia. Krzyczeć na dzieci? Sadzać dziesięciomiesięczne niemowlę przed telewizorem? Czuć do dziecka coś innego niż wszech ogarniającą miłość?

Zobacz także: Empatia w rodzicielstwie. Skąd wynika nasze poczucie winy?

Co zmienia się po porodzie?

Chyba też niewiele osób zdaje sobie sprawę, jak bardzo poglądy zmienią się po narodzinach dziecka, jak wiele najważniejszych spraw schodzi na dalszy plan, bywa że diametralnie  zmieniają się zainteresowania i pasje rodziców.

Rzeczywistość weryfikuje wyobrażenia wszystkich rodziców. Nie ma większego znaczenia, kim się jest w życiu zawodowym, jak duże ma się doświadczenie w opiece nad dziećmi, jak szeroką ma się wiedzę na temat ich rozwoju i emocji – własne dziecko zaskakuje. Pojawia się na świecie bez instrukcji obsługi; trzeba ją pisać od początku, każdego dnia.

Kiedy informujemy bliskich i znajomych, że zostaniemy rodzicami, pojawiają się żarty o nieprzespanych nocach, kolkach, płaczach, kupkach. Uśmiechamy się myśląc, że przecież każdy przez to przechodzi, że to tylko straszenie. A potem po raz pierwszy zostajemy rodzicami i zalewa nas nowość, chaos, konieczność natychmiastowego odnalezienia się na zupełnie nowym terytorium.

Zobacz także: Sekret rodzicielstwa

Dlaczego rodzicielstwo jest trudne?

Dlaczego więc rodzicielstwo bywa trudniejsze niż kiedykolwiek sądziliśmy?

  • Różnica

Różnica między wyobrażeniami a rzeczywistością jest tak duża, że przytłacza. Bywa, ze wywołuje panikę: „Jak ja sobie poradzę? Jak mam ogarnąć moje dziecko? Czy jeszcze kiedyś będę normalnie spała? Czy jeszcze wyjdę z koleżanką na kawę? Czy kiedyś przestanę być niewolnikiem tej sytuacji?”.

Zmiana, która następuje po pojawieniu się dziecka jest ogromna. Można mieć wrażenie, że nic już nie będzie takiej jak dawnej. Nic więc dziwnego, że rodzice przeżywają jednocześnie radość nowości i początku oraz żałobę po tym, co minęło. Czy bezpowrotnie okaże się z czasem.

  • Plany, które się nie ziszczą

Ma je każdy rodzic. Wyobraża sobie, jak będą wyglądały jego dni z dzieckiem. Ma fantazje o tym, jakie będzie jego dziecko, jakie będzie miało zainteresowania, jak się będzie zachowywało. Zwykle spodziewamy się słodkiego, uśmiechającego się bobasa. Nikt nie fantazjuje o godzinach spędzonych na tuleniu dziecka wijącego z powodu bólu brzuszka.

Plany czasami zmieniają się diametralnie jeszcze zanim dziecko się pojawi, kiedy na przykład okazuje się, że plan porodu można wyrzucić przez okno, bo dziecko rodzi się przez cesarskie cięcie o miesiąc za wcześnie.

  • Inne dziecko

To dość powszechna sprawa, ale też niedoceniana. Dzieci rodzą się z określonymi predyspozycjami, mają własną osobowość, niezależną od poglądów i potrzeb rodziców. I o ile osobowość dziecka i rodziców współgra, wszystko przebiega poprawnie.

Problemy zaczynają się wówczas, kiedy rodzicom spokojnym, wycofanym, introwertycznym, rodzi się dziecko krzyczące, głośne, wyraźnie wyrażające swoje potrzeby. Lub odwrotnie – rodzicom trafia się niemowlę potrzebujące przede wszystkim ciszy i rutyny, podczas kiedy oni gotowi się chwilę po jego narodzinach podbijać świat.

Może to rodzić frustracje, niezadowolenie, samooskarżenia lub agresję wobec dziecka. Znowu rzeczywistość okazuje się inna niż zamierzenia.

  • Komu zaufać?

Wszystkiego trzeba się nauczyć, opieki nad dzieckiem również. Uczymy się często od innych, bardziej doświadczonych osób. I rzeczywiście, rad i radzących nie brakuje. Począwszy od członków rodziny, skończywszy na personelu medycznym. Rady bywają pomocne, ale też sprzeczne. Komu więc zaufać? W jakim stopniu można zaufać sobie? Rodzice mogą czuć się zagubieni i sfrustrowani.

  • Zmęczenie

Kto (jeszcze) nie był rodzicem noworodka i małego niemowlęcia, nie ma o tym pojęcia. Prawie każdy ma doświadczenie „zarwanej nocy”, czasem dwóch, uczenia się do wczesnych godzin porannych, różnego rodzaju zmęczenia.

Ale też niewiele osób jest sobie w stanie wyobrazić, że od momentu narodzin dziecka kolejna w pełni przespana noc będzie na przykład za dwa lata. Oczywiście, z czasem jest lżej, dzieci się zmieniają, śpią coraz dłużej, a rodzice się adaptują do okoliczności. Jednak początki bywają skrajnie trudne.

Pojawia się też zmęczenie związane z obciążeniem emocjonalnym, zależnością i niezwykłą bliskością z drugim człowiekiem. To może przytłaczać lub przestraszać nawet najbardziej kochającego rodzica.

  • Podporządkowanie swoich spraw drugiemu człowiekowi

Oczywiście, każdy zdaje sobie sprawę z faktu, że rodzicielstwo wiąże się z opieką nad dzieckiem. Całkiem banalnie. Można o rodzicielstwie myśleć jak o rodzaju pracy. Jednak w każdej pracy, nawet tej z nie do końca uczciwym wykazem godzin, co jakiś czas mamy przerwę. W rodzicielstwie, zwłaszcza na początku, niekoniecznie.

Rodzicielstwo ma różne strony. Jest rozwojowe, fascynujące, ale również zwyczajnie męczące. Do tych wszystkich uczuć mamy prawo. Mamy również prawo szukać wsparcia i pomocy.

Katarzyna Mirecka

psycholożka i psychoterapeutka, absolwentka Uniwersytetu Nottingham. Ukończyła 4-letnie całościowe szkolenie psychoterapeutyczne w Instytucie Analizy Rasztów. Pracuje z osobami dorosłymi, dziećmi i młodzieżą, indywidualnie oraz grupowo. Od 2015 roku związana z magazynem Chcemy Być Rodzicami

“Okresowa rewolucja” – film o miesiączce dostał Oscara

film o miesiączce dostał Oscara

“Okresowa rewolucja” dostała Oskara za najlepszy krótkometrażowy film dokumentalny. Film opowiada o indyjskiej wiosce, w której grupa kobiet zaczyna produkcję i sprzedaż tanich podpasek. W ich społeczności miesiączka to temat tabu, kobiet nie stać na środki higieniczne, menstruacja wyklucza je z życia społecznego i zmusza do rezygnacji z edukacji.

Film o miesiączce dostał Oscara

Reżyserka Rayka Zehtabchi oraz producentka Melissa Berton odbierając Oscara żartowały, że nie mogą uwierzyć, że film o miesiączce otrzymał najważniejszą nagrodę filmową na świecie. W prasie pojawiła się informacja o tym, że jeden z członków Akademii, mężczyzna, napisał:  “Okresowa rewolucja” to dobry film, ale raczej nie ma szans, bo to dla wielu mężczyzn ohydny (ang. icky – obrzydliwy, ohydny, lepki) temat. Okazuje się, że na szczęście nie miał racji.

Oryginalny tytuł filmu – “Period. End of Sentence” – dosłownie może znaczyć “Okres. Koniec wyroku”. Tak przetłumaczony, nawiązuje do stygmatyzacji kobiet z powodu miesiączkowania, z którą walczą bohaterki filmu. Dziewczynki i kobiety, którym Zehtabchi daje głos w swoim filmie nie rozmawiają o miesiączce z nikim – ani w domu, ani w szkole, ani z koleżankami. Postawione przed pytaniem o menstruację wstydzą się, chichoczą, odwracają wzrok.

Inne możliwe tłumaczenie tytułu to “Kropka. Koniec zdania”. W trakcie rozdania Oskarów padło stwierdzenie: A period should end a sentence, not a girls education – kropka kończy zdanie, a okres nie powinien kończyć edukacji dziewczynek (gra słów).

Zobacz też: Emoji w kształcie czerwonej kropelki – miesiączka przestaje być tabu?

Miesiączka to choroba?

– Okres? To jest choroba, która dotyka głównie dziewczyn. – uważa nastolatek zapytany o to, co wie na temat menstruacji.

Okres jest po to, żeby były dzieci – dojrzała kobieta odpowiada na pytanie skąd bierze się krew miesięczna.

Rayka Zehtabchi opowiada historię kobiet, które w małej społeczności indyjskiej wioski pod New Delhi rozpoczynają produkcję podpasek i edukację na temat miesiączki.

W Indiach tylko 10% kobiet używa w trakcie miesiączki gotowych produktów higienicznych, reszta korzysta z bawełnianych szmatek. Szmatki szybko przesiąkają, w trakcie lekcji lub pracy kobiety nie mają możliwości ich wymiany w komfortowych warunkach. Nasiąknięte krwią szmatki wyrzucają po kryjomu, żeby nie zauważył ich żaden mężczyzna. Kobiety w trakcie miesiączki są w Indiach uważane za nieczyste, nie wolno im się modlić i przebywać w świątyniach. W patriarchalnym indyjskim społeczeństwie kobiety najczęściej nie pracują, siedzą w domu, co tym bardziej pogłębia ich podległą pozycję.

Zobacz też: Brak miesiączki świadczy nie tylko o menopauzie! Może być objawem poważnych chorób

Podpaski dostępne dla wszystkich

Zehtabchi opowiada historię swoich bohaterek od momentu, kiedy w wiosce pojawia się maszyna do wytwarzania tanich podpasek z waty i papieru. Oprócz większej dostępności środków higienicznych dla wszystkich w okolicy, maszyna daje grupie kobiet możliwość zdobycia pierwszych w swoim życiu własnych pieniędzy, uzyskania większej niezależności. Z wyprodukowanymi podpaskami kobiety chodzą po domach i rozmawiają z na temat higieny w trakcie menstruacji.

Zarobione na produkcji podpasek pieniądze pozwolą jednej z bohaterek opłacić swoje czesne w szkole policyjnej w New Delhi. Inna kupuje młodszemu bratu garnitur. Kobieta, która zrezygnowała ze szkoły z powodu miesiączki cieszy się, że zaczęła dokładać się do domowego budżetu, bo dzięki temu mąż zyskał do niej szacunek.

Zobacz też: Transseksualny model w kampanii na temat miesiączki. „Musiałem co miesiąc radzić sobie z okresem”

Podpaski to nie luksus, to prawo

Maszyna do produkcji podpasek została sfinansowana przez studentów z Kalifornii w ramach Pad Project – projektu pozwalającego sfinansować dowolne urządzenie potrzebne w jakimś miejscu na świecie. Środki zostały zebrane dzięki sprzedaży wypieków, organizacji maratonów jogi i zbiórek w Internecie.

Filmy takie jak “Okresowa rewolucja” zwiększają świadomość, że problem z dostępem do środków higienicznych i edukacji dotyczącej funkcjonowania ludzkiego ciała jest wciąż aktualny. Oscar dla tego filmu – jak powiedziały na gali jego twórczynie – to wsparcie i siła dla kobiet, które w wielu miejscach na świecie walczą o równe prawa w kwestii dostępu do środków sanitarnych i równy dostęp edukacji.

Podobne problemy do tych przedstawionych w nagrodzonym filmie mają dziewczynki i kobiety w  Afryce. Tam okres jest najczęstszym powodem porzucenia szkoły, a używanie niehigienicznych środków takich jak liście, czy kawałki starych ubrań zamiast podpasek prowadzi do poważnych infekcji i trwale odbija się na zdrowiu kobiet.

 

Olga Plesińska

Bioetyk, dziennikarka. W wolnym czasie dużo czyta, najchętniej z kotem na kolanach, jeździ na wrotkach i fotografuje.

Z pamiętnika Pierwszej Damy

Książka Michelle Obamy
Michelle Obama skrupulatnie opisuje swoje życie, to, co ją ukształtowało – Fot. Pixabay

Nie ma wątpliwości, że Michelle Obama przerosła sławą swojego męża i przez osiem lat jego prezydentury stała się jedną z najbardziej wpływowych i popularnych kobiet na całym świecie.               Jej książka to szczera opowieść o drodze do Białego Domu i życia w nim.

Nie boi się pisać o swoich poronieniach, terapii dla par, na którą uczęszczali z Barackiem i innych trudnych momentach w życiu. Storytelling staje się coraz bardziej popularny, poprzez historie innych, ludzie odnajdują swoje problemy i sposób na ich rozwiązanie.

Może dlatego biografia zdecydowanie najbardziej lubianej Pierwszej Damy Stanów Zjednoczonych stała się bestsellerem na całym świecie.

Zobacz też10 ilustracji, które idealnie pokazują codzienne problemy kobiet. Śmiać się, czy płakać?

Książka Michelle Obamy

Michelle Obama skrupulatnie opisuje swoje życie, to, co ją ukształtowało – dzieciństwo w Chicago, studia, poznanie męża, pogodzenie kariery z wychowywaniem dzieci i wreszcie prezydentura Baracka Obamy. Jak sama pisze, nie chciała nigdy odgrywać roli ładnej osoby, która przecina wstęgi i uświetnia przyjęcia.

Pierwszym krokiem było założenie ogrodu w Białym Domu – misją stało się zdrowe żywienie, zachęcenie do publicznej debaty osób zajmujących się szkolnictwem, służbą zdrowia. Następstwem było przegłosowanie ustawy na temat żywienia dzieci, dzięki której polepszył się dostęp do zdrowego jedzenia wysokiej jakości w szkołach publicznych i po raz pierwszy od 30 lat zwiększyły się państwowe dotacje na posiłki – Pierwsza Dama zaangażowała się w walkę z otyłością, szczególnie wśród dzieci i młodzieży.

Osiem lat mieszkania w Waszyngtonie – zapis życia pod ciągłą kontrolą, pod okiem podatników i prasy czyhającej na najmniejsze potknięcia. Każde wyjście Michelle poruszało media społecznościowe – co ubrała, jak wygląda, dlaczego włożyła szorty, dlaczego ten kolor, a nie inny? Wyglądało na to, że moje ubrania liczą się dla ludzi bardziej niż to, co mam do powiedzenia” – wspomina. Dziennikarzy bardziej interesowało, kto zaprojektował jej sukienkę niż co jest przedmiotem spotkania.

Zobacz też: „Pilotka” – seria książek, która pokazuje, że mamy też pracują!

„Nigdy nie zamierzam kandydować”

Czy myśli o kandydowaniu? To pytanie interesuje wszystkich – tych, którzy ją kochają i tych, którzy nie darzą jej sympatią .

Ponieważ ludzie często mnie o to pytają, udzielę jasnej odpowiedzi: nigdy nie zamierzam kandydować. Nigdy nie lubiłam polityki i moje doświadczenia z minionej dekady tego nie zmieniły”(…) Wierzę, że dobrze prowadzona polityka może być narzędziem zmiany na lepsze, ale ta sfera życia jest po prostu nie dla mnie – pisze w swojej książce.

Jeśli rzeczywiście nie będzie kandydować, na pewno w oczach wyborców pozostanie Pierwszą Damą Która Chciała Być Sobą. I to jej się udało.

Wyd. Agora

Iza Farenholc

Dziennikarka i redaktorka. Pracowała jako redaktor naczelna w magazynie dla rodziców Gaga oraz współpracowała m.in. z magazynami Zwierciadło, Twój Styl, Sens, Glamour - materiały psychologiczne, recenzje książkowe, muzyczne i filmowe, wywiady, reportaże z podróży.

Wypadanie włosów – problem mężczyzn i kobiet. Jakie mogą być przyczyny?

Wypadanie włosów - przyczyny
Codziennie gubimy od 50 do 100 włosów. – Fot. Pixabay

Wypadanie włosów to problem zarówno kobiet , jak i mężczyzn, mające często podłoże psychiczne. Długofalowy stres jest jednym z pierwszoplanowych czynników, ale nie tylko.

Codziennie gubimy od 50 do 100 włosów. Jeśli zauważymy jednak, że na szczotce lub poduszce pojawia się ich sporo więcej, należałoby zasięgnąć rady specjalisty. Najpierw jednak warto sprawdzić, czy nie doświadczyliśmy następujących sytuacji, które mogą przyczyniać się do wypadania włosów:

  • utrata 10 lub więcej kilogramów,
  • poród,
  • stres związany z utratą kogoś bliskiego, utrata pracy, rozwód,
  • wysoka gorączka,
  • operacja,
  • przyjmowanie leków hormonalnych
  • niski poziom żelaza
  • dieta uboga w składniki odżywcze

Zobacz też: Nie da się zmierzyć WSZYSTKICH ciał jedną miarą – nie róbmy sobie tego!

Wypadanie włosów – przyczyny

Większość ludzi zauważa nadmierne wypadanie włosów kilka miesięcy po stresogennym wydarzeniu. Na przykład, po porodzie objawy mogą pojawić się po około 2 miesiącach, podobnie po operacji, po utracie wagi od 3 do 4 miesięcy. Jest to naturalna reakcja organizmu, a powrót do poprzedniej grubości włosów może trwać od 6 do 9 miesięcy.

Z utratą włosów mamy do czynienia wtedy, kiedy nie rosną nowe włosy. Przyczyn może być wiele:

  • dziedziczność
  • problemy z systemem odpornościowym,
  • przyjmowanie pewnych leków lub inne terapie np. chemioterapia,
  • codzienne używanie mocnych, chemicznych produktów do stylizacji włosów,
  • fryzury, które mogą powodować utratę włosów

Jeśli podejrzewasz, że któraś z powyższych przyczyn może powodować łysienie, udaj się do dermatologa. Dla kobiet ten problem może być przyczyną zmniejszenia poczucia własnej wartości, pogorszenia jakości życia, problemów w relacjach.

Obecnie istnieją terapie, które mogą zahamować utratę włosów jednak nie sprawdzają się one we wszystkich przypadkach.

Zobacz też: Czy znasz lecznicze właściwości kąpieli w Manor House Spa? Te zabiegi zrelaksują Twój umysł i ciało

 Terminy związane z utratą włosów

Telogen effluvium – wypadanie włosów z całego obszaru głowy. Utrata 100 włosów dziennie jest naturalnym objawem, czasami jednak jest to związane ze stresem, lekami lub hormonami. Po usunięciu przyczyny, włosy odrastają.

Androgenetic alopecia – u kobiet włosy na ogół są bardziej cienkie na górze głowy, z przodu, ale na ogół grubsze z tyłu. Jeden z enzymów zmienia testosteron w dihydrotestosteron (DHT), co powoduje, że mieszki włosowe tworzą coraz cieńsze włosy.

Alopecia areata – autoimmunologiczna choroba, dotyka 2% populacji. Zaczyna się od łysienia plackowatego, może skończyć się całkowitą utratą włosów. W wielu przypadkach włosy mogą odrosnąć.

Iza Farenholc

Dziennikarka i redaktorka. Pracowała jako redaktor naczelna w magazynie dla rodziców Gaga oraz współpracowała m.in. z magazynami Zwierciadło, Twój Styl, Sens, Glamour - materiały psychologiczne, recenzje książkowe, muzyczne i filmowe, wywiady, reportaże z podróży.

„Czy moje dziecko jest uzależnione?!” – ten wywiad powinni przeczytać wszyscy rodzice!

Czy moje dziecko jest uzależnione

Kiedy na drodze rodzica staje wyzwanie, jakim jest uzależnienie dziecka, albo nawet samo jego podejrzenie, świat może zacząć przytłaczać z ogromną siłą. Pierwsze pytanie zapewne brzmi wtedy, jak mogę ratować swoje dziecko?! Chwila, chwila… a może to najpierw ja potrzebuję pomocy? Co zrobić, kiedy pojawia się chociażby myśl o tym, że twoje dziecko może mieć problem z różnymi psychoaktywnymi substancjami, mówi psycholożka, psychoterapeutka oraz specjalistka terapii uzależnień, Małgorzata Zembowicz-Kowalska.

Katarzyna Miłkowska: Zacznijmy od scenariusza, w którym do twojego gabinetu wchodzi rodzic podejrzewający, że jego dziecko jest uzależnione. Co cię wtedy zastanawia – twarde dowody, które takie domysły wywołały, czy może coś zupełnie innego?

Małgorzata Zembowicz-Kowalska: Wiesz, przede wszystkim dopytuję jednak o to, co sprowadza tego rodzica w jego własnej sprawie. Od pierwszego spotkania staram się prowadzić rozmowę w taki sposób, żeby było jasne, że ten rodzic przychodzi do mnie właśnie w swoim temacie, a nie w temacie dziecka.

Treścią terapii, nawet jeśli jest to terapia wsparciowa rodziców, czy w ogóle bliskich osób uzależnionych, nie są porady, co należy zrobić z osobą mającą problem z alkoholem, czy narkotykami.

Myślę, że to wcale nie jest takie oczywiste.

Nie dla wszystkich, to prawda. Co więcej, jest to chyba najpotężniejszy stereotyp, w którym funkcjonujemy. Przychodzenie na własną terapię po to, aby uzyskać pomoc dla bliskiej nam uzależnionej osoby jest założeniem z gruntu nieprawidłowym i nierealistycznym.

Wsparcie może uzyskać bowiem tylko ten człowiek, który się po nie zgłasza. Od pierwszego spotkania skupiam się więc raczej na tym, jakie emocje budzi w siedzącej przede mną osobie to, co dzieje się z jej bliskim. Jak sobie radzi w niepokojących ją sytuacjach. Czy jest zadowolona z tego sposobu, czy może chciałaby nauczyć się robić to inaczej.

W czasie rozmowy oczywiście jest też miejsce, żeby pomówić o faktach. Jak najbardziej wysłuchuję tego, co zaniepokoiło przychodzącego do mnie rodzica. Nie jest to jednak nigdy praca „detektywistyczna”, bo też nie jest to rozmowa, która ma czegoś dowodzi. Jest to rozmowa o człowieku, który właśnie jest obok mnie. Jest to spotkanie dla tej i o tej osobie, nie o jego dziecku, czy kimkolwiek innym.

Wyobrażam sobie, że często mogą padać w tym kontekście zdania typu: „Ale przecież to nie ja mam problem, to nie ja muszę coś ze sobą zrobić”. 

Zdarza się to bardzo często. Wtedy warto jest zauważyć, że jednak musi to być w jakiejś mierze pana/pani problem, bo to pan/pani tutaj siedzi. Konfrontacja z taką perspektywą jest jedną z pierwszych rzeczy pozwalających ruszyć w pracy systemowej rodziny, w której pojawia się właśnie problem uzależnienia.

Chodzi o zobaczenie, że dla każdego być może ten problem jest czymś innym, ale dla każdego jest on jego własną, niezależną trudnością. Jeżeli więc dany człowiek jest właśnie w gabinecie psychologa, psychoterapeuty, specjalisty terapii uzależnień, to oznacza, że na tym etapie to on się z tym mierzy.

Może być tak, że sam uzależniony póki co w ogóle nie zdaje sobie sprawy z tego, że coś jest nie tak. Jest jeszcze w fazie prekontemplacji, a będąc w niej, nie ma absolutnie możliwości zmiany. Nie ma wtedy nawet w ogóle takiego pomysłu, że należałoby się nad czymkolwiek pochylić.

Wiadomo, że to nie jest obiektywna ocena. Cały czas odwołujemy się po prostu do pewnych przeżyć, a bardzo często jest tak, że dla samego używającego to znacznie dłużej nie jest problem, niż dla jego bliskich.

Zobacz też: 7 wskazówek, jak rozmawiać z dzieckiem o depresji

Zaczęłaś mówić o systemie i o tym, że uzależnienie dotyka całej rodziny. Jeśli patrzeć na to przez pryzmat choroby, to mam wrażenie, że znacznie częściej opisuje się w takiej perspektywie np. depresję, czy oczywiście choroby stricte somatycznych. Cała rodzina angażuje się wtedy w leczenie. Zastanawiam się, jak daleko jest od tego uzależnienie, które – nie ukrywajmy – budzi stereotypowe postrzeganie choroby właśnie jako problemu tej jednej osoby.

Myślę, że to budzi nie tyle nawet stereotyp, czy konkretny sposób myślenia, ale tak naprawdę pragnienie pójścia tym właśnie tropem: „To tylko z tą osoba jest coś nie tak”. Rzeczywistość jest jednak odwrotna, również nieprawdziwa, ale jednak odwrotna.

W terapii osób, które podejmują ją właśnie z powodu uzależnienia kogoś bliskiego, bardzo szybko dochodzimy do ogromnego poczucia winy. Rodzic uważa, że w jakiś sposób to przez niego dziecko sięgnęło po różne substancje i tak naprawdę to właśnie z tego poczucia winy płynie bardzo dużo trudności.

Mówiąc zaś o perspektywie choroby, warto w takim kontekście w ogóle odchodzić od kategorii „winy”. Fakty są takie, że uzależnienie jest chorobą, więc rozmawianie o czyjejś winie wydaje się tu być zupełnie bez sensu. Warto uzależnienie uznać właśnie jako chorobę i po prostu skupić się na tym, jak można ją leczyć.

Czy to właśnie poczucie winy jest głównym elementem, jaki pojawia się w takich sytuacjach w rodzicach? Zastanawiam się, jakie jeszcze emocje mogą temu towarzyszyć. To, co przychodzi mi na myśl, to także złość – na siebie, na dziecko…

Tak, jest to złość, ale też strach, przerażenie i właśnie poczucie winy. Z drugiej strony, często pojawia się także jego przeciwny kraniec, czyli obwinianie i szukanie winnych na zewnątrz. Bardzo często tworzy się narracja mówiąca, że dziecko w domu zawsze było grzeczne, zanim nie trafiło w dane środowisko, nie poszło do danej szkoły itd.

Warto jednak pamiętać, że uzależnienie jest chorobą wieloczynnikową i nigdy nie jest tak, że to jedna konkretna rzecz spowodowała sięgnięcie po substancje.

Te przyczyny mają swoje kotwice, swoje początki zawsze w kilku różnych źródłach, które musiały wystąpić w odpowiednim natężeniu i w odpowiednim czasie. Zawsze jest to kumulacja kilku trudnych, dysfunkcyjnych, niekorzystnych kawałków, które doprowadzają do tego, że dana osoba zaczyna przy użyciu substancji np. regulować swoje emocje.

Jak mówisz o tym, że tych czynników może być bardzo dużo i bliska osoba zaczyna to widzieć – w jednym miejscu coś się działo, w drugim nie było dobrze, trzecie było jeszcze gorsze i być może coś jeszcze za tym wszystkim stoi – to wyobrażam sobie, że taka konfrontacja prowadzi do jakiejś przeogromnej bezsilności.

Ogromnej, zgadza się.

I to właśnie bezsilność jest tematem do pracy na początku terapii? Jakaś próba wrócenia tej osobie samoskuteczności i poczucia, że może coś zmienić, wziąć na siebie jakąś odpowiedzialność? 

Praca nad bezsilnością jest bardzo ważna. Pomyślałam sobie jednak, że jest to raczej praca nad jej uznaniem, bo przywracanie poczucia skuteczności jest w takiej sytuacji jednak budowaniem fikcji.

Zależy oczywiście o czym dokładnie mówimy. Jeżeli osoba, która ma kogoś uzależnionego w rodzinie, chce jak najszybciej odzyskać poczucie sprawstwa w związku z tym, co się z nią samą dzieje, czyli np. żeby mogła przestać płakać po nocach – to tak. Natomiast jeżeli chcemy przywrócić jej poczucie sprawstwa, że w jakiś sposób może ona wpłynąć na to, by bliska jej osoba przestała używać, to absolutnie nie.

To jest właśnie jedna z najsilniejszych patologii występujących w tych systemach – złudzenie innych osób, że jeśli coś zrobią, lub jeśli coś przestaną robić, to będzie miało to realne przełożenie na uzależnienie bliskiego im człowieka. Tak naprawdę to przełożenie jest jednak niewielkie.

W skrócie, jest to więc praca nad uznaniem bezsilności wobec tej drugiej osoby i skupienie się na poczuciu sprawstwa dotyczącego mnie.

No tak, ale jeżeli weźmiemy pod uwagę, że uzależnione jest dziecko, które nie ma jeszcze 18 lat, to w dużej mierze to właśnie rodzic jest odpowiedzialny za to, co się z nim dzieje.

To są bardzo dramatyczne sytuacje, bo faktycznie rodzic jest odpowiedzialny, ale de facto jego wpływ jest mocno ograniczony.

Oczywiście odrobinę większe możliwości ma rodzic nieletniego dziecka, ale pamiętajmy, że w pełni może decydować on do 16-tych urodzin syna, czy córki. Pomiędzy 16, a 18 rokiem życia decyzję o leczeniu podejmuje rodzic wraz z dzieckiem. Powyżej 18 lat decyduje o sobie rzecz jasna tylko sam uzależniony.

Jest to dosyć trudne. Myślę sobie, że to, co ten rodzić może zrobić, to przekonywać, namawiać, pokazywać zyski, jakie ten młody człowiek może mieć ze zgłoszenia się do specjalisty. Może też oczywiście zmuszać go do tego, co wydaje się być umiarkowanie skuteczną strategią.

A czy nie jest tak, że jeżeli wcześniej w tej relacji coś szwankowało, to może być trochę za późno na pokazywanie zysków i tego typu rozmowy?

Jest i nie jest, szczególnie jeśli rodzic, czy też rodzeństwo, sami zgłosili się na terapię. W takiej sytuacji oprócz mówienia, także modelują.

Dzięki temu zaczyna to nabierać innego kształtu, przestaje być tylko czczym gadaniem: „To ty teraz pójdź i oni tam coś z tobą zrobią”. Nic dziwnego, że w takim wypadku jest to bardzo często przeżywane przez dziecko, jako chęć pozbycia się problemu, oddelegowanie go na zewnątrz.

Czyli coś, o czym rozmawiałyśmy na początku – to jest tylko problem tej osoby, to z nią jest coś nie tak.

Zgadza się, dochodzi do tego jeszcze myśl: „Pozbądźmy się go”. Natomiast jeżeli ta rozmowa jest toczona w sposób, który mówi: „Zobacz, mnie ta sytuacja zaczęła przerastać. Miałam w związku z tym różne trudne emocje, zgłosiłam się na terapię i bardzo mi to pomaga. Czuję, że sobie lepiej radzę i zależy mi na tym, żebyś ty też mógł się lepiej poczuć” – to jest to już przekaz wysyłany do dziecka z zupełnie innego poziomu.

Zobacz też: Uzależnienia, depresja, bezsilność – co jest po drugiej stronie gabinetu? Terapeuta: „To my sami jesteśmy narzędziem naszej pracy”

Małgorzata Zembowicz-Kowalska
psycholożka, psychoterapeutka, specjalistka terapii uzależnień. Prowadzi konsultacje psychologiczne, terapię indywidualną, grupową, terapię par oraz terapię uzależnień. Zajmuję się również prowadzeniem zajęć treningowych, psychoedukacyjnych oraz działalnością szkoleniową i dydaktyczną – www.malgorzatazembowicz.pl

Katarzyna Miłkowska

Dziennikarka, absolwentka UW. Obecnie studiuje psychologię kliniczną na Uniwersytecie SWPS oraz Gender Studies na UW.